Wysokie trójglicerydy? Poznaj normy, ryzyka i plan obniżania!

Otrzymanie wyniku badania krwi wskazującego na podwyższony poziom trójglicerydów może budzić niepokój. Jako Wiktor Król, chciałbym Cię uspokoić, ale jednocześnie zmotywować do działania. Trójglicerydy to rodzaj tłuszczu, który w nadmiarze staje się cichym zagrożeniem dla Twojego zdrowia, zwiększając ryzyko poważnych chorób, takich jak miażdżyca czy ostre zapalenie trzustki. W tym artykule szczegółowo omówię, czym są trójglicerydy, jakie są aktualne normy, co może być przyczyną ich podwyższonego poziomu, jakie niosą za sobą ryzyko i, co najważniejsze, przedstawię konkretny plan działania, który pomoże Ci skutecznie je obniżyć.

Czym są trójglicerydy i dlaczego ich poziom jest ważniejszy, niż myślisz?

Trójglicerydy (TG) to, mówiąc najprościej, tłuszcze proste, które stanowią estry glicerolu i kwasów tłuszczowych. W Twoim organizmie pełnią kluczową rolę są głównym źródłem energii, szczególnie dla mięśni, a także stanowią podstawowy składnik tkanki tłuszczowej, gdzie są magazynowane jako rezerwa energetyczna. Organizm pozyskuje je zarówno z pożywienia, głównie z tłuszczów i węglowodanów, jak i syntetyzuje je samodzielnie w wątrobie. Kiedy spożywasz więcej kalorii, niż potrzebujesz, niewykorzystana energia jest przekształcana właśnie w trójglicerydy i gromadzona. Zrozumienie tego mechanizmu jest pierwszym krokiem do świadomego zarządzania ich poziomem.

Odczytaj swój wynik jak ekspert: aktualne normy trójglicerydów w Polsce

Aby prawidłowo zinterpretować swój wynik badania, musisz znać aktualne normy. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej (PTDL) i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) z 2024 roku, normy dla trójglicerydów zostały zaostrzone, co podkreśla rosnące znaczenie tego wskaźnika dla zdrowia sercowo-naczyniowego. Pamiętaj, że badanie trójglicerydów powinno być wykonywane na czczo, czyli po co najmniej 12 godzinach od ostatniego posiłku.

Kategoria stężenia	Wartość (mg/dl i mmol/l)
Stężenie optymalne na czczo	< 100 mg/dl (< 1,1 mmol/l)
Stężenie optymalne nie na czczo	< 125 mg/dl (< 1,4 mmol/l)
Poziom granicznie podwyższony	100-150 mg/dl
Hipertriglicerydemia umiarkowana (wysoki poziom)	150-500 mg/dl
Hipertriglicerydemia ciężka	500-880 mg/dl
Hipertriglicerydemia bardzo ciężka	> 880 mg/dl (> 10 mmol/l)

Warto wiedzieć, że wartość powyżej 880 mg/dl jest alarmowa i stwarza wysokie ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Niestety, statystyki pokazują, że problem podwyższonych trójglicerydów dotyczy znaczącej części społeczeństwa szacuje się, że w Polsce ma je około 32% mężczyzn i 20% kobiet.

Czy podwyższone trójglicerydy dają objawy? Cichy problem, poważne konsekwencje

Jednym z najbardziej zdradliwych aspektów podwyższonego poziomu trójglicerydów jest to, że zazwyczaj nie daje on żadnych specyficznych objawów. To właśnie dlatego często nazywam go "cichym czynnikiem ryzyka". Możesz czuć się zupełnie dobrze, a Twoje trójglicerydy mogą systematycznie rosnąć, prowadząc do poważnych problemów zdrowotnych, które ujawnią się dopiero po latach. Rzadko, przy bardzo wysokich stężeniach, mogą pojawić się objawy takie jak ból brzucha (związany z zapaleniem trzustki) czy zmiany skórne, ale to są już skrajne przypadki. Dlatego tak ważne są regularne badania profilaktyczne, które pozwalają wykryć problem, zanim zacznie on dawać o sobie znać w niebezpieczny sposób.

Skąd biorą się wysokie trójglicerydy? Poznaj głównych winowajców

Zrozumienie, dlaczego Twoje trójglicerydy są podwyższone, to klucz do skutecznego działania. Często przyczyn jest wiele i wzajemnie się na siebie nakładają. Jako ekspert, widzę, że najczęściej problem leży w stylu życia, ale niekiedy za wysokimi wynikami stoją również inne schorzenia czy przyjmowane leki. Przyjrzyjmy się bliżej głównym winowajcom.

Talerz pod lupą: Jak Twoja codzienna dieta wpływa na poziom TG?

Dieta jest bez wątpienia najczęstszą przyczyną podwyższonych trójglicerydów. To, co jesz na co dzień, ma bezpośredni wpływ na to, jak Twój organizm przetwarza i magazynuje tłuszcze. Z moich obserwacji wynika, że szczególnie szkodliwe są następujące składniki:

• Cukry proste i rafinowane węglowodany: Słodycze, słodzone napoje gazowane, soki owocowe (nawet te "100%"), białe pieczywo, makarony z białej mąki. Organizm bardzo szybko przetwarza je w glukozę, a jej nadmiar jest następnie zamieniany w trójglicerydy w wątrobie.
• Fruktoza: Choć naturalnie występuje w owocach, jej nadmierne spożycie, zwłaszcza z przetworzonej żywności (np. syrop glukozowo-fruktozowy), jest szczególnie problematyczne dla poziomu trójglicerydów.
• Tłuszcze nasycone: Znajdują się w tłustym mięsie (wieprzowina, wołowina), przetworzonych wędlinach, pełnotłustym nabiale (śmietana, masło, tłuste sery), smalcu i oleju palmowym. Ich nadmierne spożycie sprzyja wzrostowi trójglicerydów.
• Tłuszcze trans: To prawdziwi "cisi zabójcy", obecni w fast foodach, ciastkach, pączkach, margarynach twardych i wielu produktach wysoko przetworzonych. Nie tylko podnoszą trójglicerydy, ale także "zły" cholesterol LDL.

Siedzący tryb życia i używki: Rola stylu życia w hipertriglicerydemii

Oprócz diety, kluczową rolę odgrywa również Twój codzienny styl życia. Brak regularnej aktywności fizycznej to jeden z głównych czynników. Kiedy się nie ruszasz, Twój organizm nie spala efektywnie zgromadzonej energii, a ta, jak już wiesz, jest zamieniana na trójglicerydy. Kolejnym poważnym winowajcą jest nadużywanie alkoholu. Nawet niewielkie ilości mogą negatywnie wpływać na metabolizm tłuszczów w wątrobie i znacząco podnosić poziom trójglicerydów. Palenie papierosów również przyczynia się do zaburzeń lipidowych. Nie mogę też pominąć nadwagi i otyłości, zwłaszcza tej brzusznej (tzw. otyłości typu jabłko), która jest silnie związana z insulinoopornością i podwyższonymi trójglicerydami.

Gdy problem leży głębiej: Choroby, które mogą podbijać wynik trójglicerydów

Niekiedy wysokie trójglicerydy nie są jedynie wynikiem złych nawyków, ale sygnałem, że w organizmie dzieje się coś więcej. Istnieje szereg chorób i stanów medycznych, które mogą znacząco wpływać na ich poziom:

• Nieleczona lub źle kontrolowana cukrzyca typu 2: Wysoki poziom cukru we krwi często idzie w parze z zaburzeniami lipidowymi.
• Insulinooporność: Stan, w którym komórki organizmu stają się mniej wrażliwe na insulinę, co prowadzi do wzrostu poziomu glukozy i trójglicerydów.
• Niedoczynność tarczycy: Hormony tarczycy odgrywają ważną rolę w metabolizmie, a ich niedobór może spowalniać procesy metaboliczne, w tym usuwanie trójglicerydów z krwi.
• Choroby nerek: Takie jak zespół nerczycowy, mogą prowadzić do zaburzeń w gospodarce lipidowej.
• Choroby wątroby: Ponieważ wątroba jest głównym miejscem syntezy trójglicerydów, jej dysfunkcje mogą wpływać na ich poziom.
• Dna moczanowa: Często współistnieje z innymi zaburzeniami metabolicznymi, w tym z hipertriglicerydemią.

Czy niektóre leki mogą być przyczyną problemu?

Warto również pamiętać, że niektóre leki, które przyjmujesz z innych powodów, mogą mieć wpływ na poziom trójglicerydów. Dlatego zawsze informuj lekarza o wszystkich zażywanych medykamentach. Przykładowe leki, które mogą podnosić TG to:

• Glikokortykosteroidy (np. prednizon)
• Niektóre beta-blokery (stosowane w chorobach serca i nadciśnieniu)
• Tiazydy (rodzaj leków moczopędnych)
• Estrogeny (np. w hormonalnej terapii zastępczej lub tabletkach antykoncepcyjnych)
• Retinoidy (stosowane w leczeniu trądziku)
• Niektóre leki przeciwpsychotyczne

Genetyka a wysokie trójglicerydy: Kiedy warto sprawdzić historię rodziny?

Na koniec, nie mogę nie wspomnieć o genetyce. Predyspozycje rodzinne mogą odgrywać istotną rolę w podwyższonym poziomie trójglicerydów. Jeśli w Twojej rodzinie występowały przypadki hipertriglicerydemii, chorób serca w młodym wieku lub ostrego zapalenia trzustki, warto o tym porozmawiać z lekarzem. Czasami, pomimo zdrowego stylu życia, geny mogą sprawić, że jesteś bardziej narażony na ten problem. Wiedza o historii chorób w rodzinie to cenna wskazówka dla Ciebie i Twojego lekarza.

Jakie ryzyko niesie zignorowanie wysokich trójglicerydów?

Zignorowanie podwyższonego poziomu trójglicerydów to błąd, który może mieć bardzo poważne konsekwencje dla Twojego zdrowia. Jako Wiktor Król, chcę Cię ostrzec, że to nie jest problem, który "sam się rozwiąże". Niestety, brak działania może prowadzić do rozwoju szeregu groźnych schorzeń. Przyjrzyjmy się im bliżej.

Zagrożenie dla serca i naczyń: związek z miażdżycą, zawałem i udarem

Wysokie trójglicerydy są niezależnym czynnikiem ryzyka rozwoju miażdżycy. Oznacza to, że nawet jeśli Twój cholesterol LDL ("zły" cholesterol) jest w normie, podwyższone TG nadal zwiększają ryzyko odkładania się blaszek miażdżycowych w tętnicach. Blaszki te zwężają naczynia krwionośne, utrudniając przepływ krwi i prowadząc do poważnych problemów, takich jak choroba niedokrwienna serca, a w konsekwencji zawał serca. Zwiększa się również ryzyko udaru mózgu. To dlatego tak ważne jest kompleksowe spojrzenie na cały lipidogram, a nie tylko na sam cholesterol.

Ostre zapalenie trzustki: groźne powikłanie bardzo wysokiego poziomu TG

Jednym z najgroźniejszych i najbardziej bolesnych powikłań bardzo wysokiego poziomu trójglicerydów jest ostre zapalenie trzustki. Ryzyko to znacząco wzrasta, gdy stężenie trójglicerydów przekracza 880 mg/dl (10 mmol/l). Trzustka jest niezwykle ważnym organem, odpowiedzialnym za produkcję enzymów trawiennych i hormonów (np. insuliny). Ostre zapalenie trzustki to stan nagły, wymagający pilnej hospitalizacji i intensywnego leczenia, który może zagrażać życiu.

Stłuszczenie wątroby i zespół metaboliczny: Dalsze skutki zaburzeń

Podwyższone trójglicerydy są również ściśle związane ze stłuszczeniem wątroby, często określanym jako niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD). Jest to stan, w którym w komórkach wątroby gromadzi się nadmierna ilość tłuszczu. Nieleczone stłuszczenie może prowadzić do zapalenia wątroby, a nawet marskości. Ponadto, wysokie trójglicerydy są jednym z pięciu kryteriów diagnostycznych zespołu metabolicznego zbioru czynników ryzyka, które znacząco zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych. Pozostałe kryteria to otyłość brzuszna, wysokie ciśnienie krwi, wysoki poziom cukru na czczo i niski poziom "dobrego" cholesterolu HDL. Jeśli masz podwyższone trójglicerydy, istnieje duże prawdopodobieństwo, że cierpisz również na inne elementy zespołu metabolicznego.

Plan działania: Jak skutecznie i trwale obniżyć trójglicerydy?

Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków podwyższony poziom trójglicerydów można skutecznie obniżyć, a nawet doprowadzić do normy, poprzez konsekwentne zmiany w stylu życia. To jest fundament terapii i zawsze od tego zaczynamy. Jako Wiktor Król, zapewniam Cię, że to nie jest niemożliwe, choć wymaga zaangażowania. Przedstawię Ci teraz konkretny plan działania, który pomoże Ci w tej walce.

Krok 1: Radykalne zmiany w diecie co wyrzucić, a co dodać do jadłospisu?

Dieta to najważniejszy element w walce z wysokimi trójglicerydami. Musisz spojrzeć na swój talerz krytycznie i wprowadzić znaczące modyfikacje:

• Ograniczenie cukrów prostych i rafinowanych węglowodanów: To absolutna podstawa. Wyeliminuj słodycze, ciastka, słodzone napoje, soki owocowe (nawet te świeżo wyciskane, ze względu na dużą zawartość fruktozy), białe pieczywo, biały ryż i makarony z białej mąki.
• Zmniejszenie spożycia tłuszczów nasyconych i trans: Ogranicz tłuste mięso, przetworzone wędliny, smalec, masło (zastąp je zdrowymi tłuszczami), olej palmowy, fast foody i żywność wysoko przetworzoną. Czytaj etykiety!
• Zwiększenie spożycia błonnika: Błonnik pomaga obniżyć wchłanianie tłuszczów i cukrów. Włącz do diety pełnoziarniste produkty zbożowe (kasze, brązowy ryż, płatki owsiane), warzywa (zwłaszcza zielone liściaste) i rośliny strączkowe.
• Włączenie zdrowych tłuszczów: Postaw na tłuszcze bogate w kwasy omega-3 (tłuste ryby morskie) oraz jednonienasycone i wielonienasycone kwasy tłuszczowe (oliwa z oliwek, awokado, orzechy, nasiona).

Krok 2: Koniec z wymówkami dlaczego regularna aktywność fizyczna to konieczność?

Ruch to zdrowie, a w przypadku wysokich trójglicerydów to konieczność. Regularna aktywność fizyczna pomaga spalać nadmiar kalorii, poprawia wrażliwość na insulinę i wspomaga metabolizm tłuszczów. Nie musisz od razu biegać maratonów. Zacznij od umiarkowanej aktywności, takiej jak szybki marsz, jazda na rowerze, pływanie czy taniec. Zalecam co najmniej 30-45 minut takiej aktywności przez większość dni w tygodniu. Ważna jest regularność i stopniowe zwiększanie intensywności. Nawet krótkie, ale codzienne spacery mogą przynieść wymierne korzyści.

Krok 3: Pożegnanie z alkoholem jak nawet „jedno piwo” szkodzi Twoim wynikom

To jest punkt, który często budzi opór, ale jest niezwykle ważny. Alkohol, nawet w niewielkich ilościach, jest metabolizowany w wątrobie i może znacząco podnosić poziom trójglicerydów. Jeśli masz podwyższone TG, najlepszym rozwiązaniem jest całkowita rezygnacja z alkoholu. Wiem, że to trudne, ale korzyści dla Twojego zdrowia będą ogromne. Pamiętaj, że nawet "jedno piwo" czy "lampka wina" mogą negatywnie wpływać na Twoje wyniki, szczególnie jeśli masz już tendencję do hipertriglicerydemii.

Krok 4: Redukcja masy ciała jak utrata kilogramów wpływa na poziom lipidów?

Jeśli masz nadwagę lub otyłość, redukcja masy ciała będzie miała ogromny wpływ na obniżenie trójglicerydów. Badania jasno pokazują, że utrata już 5-10% początkowej masy ciała może znacząco obniżyć poziom trójglicerydów. To potężna motywacja! Połączenie zdrowej diety i regularnej aktywności fizycznej to najlepsza droga do osiągnięcia i utrzymania zdrowej wagi, co przełoży się na poprawę całego profilu lipidowego.

Co jeść, aby obniżyć trójglicerydy? Praktyczny przewodnik po produktach

Skoro już wiesz, czego unikać, pora skupić się na tym, co powinieneś włączyć do swojej diety. Budowanie zdrowego jadłospisu, który wspiera obniżanie trójglicerydów, to nie tylko eliminacja, ale przede wszystkim świadome dodawanie wartościowych produktów. Oto mój praktyczny przewodnik, który pomoże Ci skomponować smaczne i prozdrowotne posiłki.

Moc kwasów Omega-3: Dlaczego tłuste ryby morskie to Twój największy sprzymierzeniec?

Kwasy tłuszczowe omega-3, zwłaszcza EPA i DHA, są niezwykle skuteczne w obniżaniu poziomu trójglicerydów. Działają przeciwzapalnie i wspierają prawidłowy metabolizm tłuszczów. Twoim największym sprzymierzeńcem w diecie powinny być tłuste ryby morskie. Staraj się włączać je do jadłospisu 2-3 razy w tygodniu. Najlepsze źródła to:

• Łosoś
• Makrela
• Śledź
• Sardynki
• Tuńczyk (świeży, nie z puszki w oleju)

Jeśli nie jesz ryb, możesz rozważyć suplementację omega-3, ale zawsze po konsultacji z lekarzem.

Warzywa, strączki i produkty pełnoziarniste: Rola błonnika w walce z wysokim TG

Błonnik pokarmowy to Twój kolejny sojusznik. Pomaga on w regulacji poziomu cukru we krwi, co pośrednio wpływa na trójglicerydy, a także wiąże tłuszcze w przewodzie pokarmowym, ograniczając ich wchłanianie. Postaw na produkty bogate w błonnik:

• Pełnoziarniste produkty zbożowe: Kasze (gryczana, jęczmienna, jaglana), brązowy ryż, płatki owsiane, pieczywo pełnoziarniste.
• Warzywa: Jedz je do każdego posiłku, najlepiej surowe lub gotowane na parze. Szczególnie polecam zielone warzywa liściaste (szpinak, jarmuż), brokuły, kalafior, paprykę, pomidory.
• Rośliny strączkowe: Fasola, soczewica, ciecierzyca, groch to doskonałe źródło błonnika i białka roślinnego.

Zdrowe tłuszcze, których nie należy się bać: oliwa, awokado, orzechy i nasiona

Nie wszystkie tłuszcze są złe! W Twojej diecie powinny znaleźć się zdrowe tłuszcze, które wspierają pracę serca i układu krwionośnego. Pamiętaj jednak, że są kaloryczne, więc spożywaj je z umiarem:

• Oliwa z oliwek extra virgin: Używaj jej na zimno do sałatek i dressingów.
• Olej lniany: Bogaty w omega-3, idealny do sałatek, ale nie do smażenia.
• Awokado: Doskonałe źródło zdrowych tłuszczów i błonnika.
• Orzechy (włoskie, migdały, laskowe): Garść dziennie to świetna przekąska.
• Nasiona (chia, dyni, słonecznika, lnu): Dodawaj do jogurtów, owsianek, sałatek.

Czego unikać jak ognia? Czarna lista produktów dla osób z wysokimi trójglicerydami

Aby skutecznie obniżyć trójglicerydy, musisz bezwzględnie wyeliminować lub drastycznie ograniczyć pewne produkty. Oto "czarna lista", której należy się trzymać:

• Słodycze i wyroby cukiernicze: Ciastka, torty, czekolady (z wyjątkiem gorzkiej o wysokiej zawartości kakao), pączki, drożdżówki.
• Słodzone napoje: Napoje gazowane, energetyki, słodzone herbaty.
• Soki owocowe: Nawet te "100%", ze względu na wysoką zawartość fruktozy. Lepiej zjeść cały owoc.
• Białe pieczywo i produkty z białej mąki: Bułki, bagietki, biały ryż, makarony.
• Tłuste mięso i przetworzone wędliny: Boczek, karkówka, kiełbasy, pasztety, parówki.
• Tłuszcze zwierzęce i tropikalne: Smalec, masło (ograniczyć), olej palmowy, olej kokosowy (zawierają dużo nasyconych kwasów tłuszczowych).
• Fast foody i żywność wysoko przetworzona: Hamburgery, frytki, pizza, chipsy, gotowe dania.
• Alkohol: Całkowita rezygnacja lub drastyczne ograniczenie.

Kiedy domowe sposoby nie wystarczą? Rola lekarza i leczenia

Wiem, że wprowadzenie zmian w stylu życia wymaga wysiłku i konsekwencji. Jednak w niektórych przypadkach, pomimo największych starań, same zmiany dietetyczne i aktywność fizyczna mogą okazać się niewystarczające. Wtedy konieczna jest interwencja medyczna i wsparcie lekarza. Pamiętaj, że to nie jest porażka, ale kolejny etap dbania o Twoje zdrowie.

Jak przygotować się do wizyty u lekarza i o co warto zapytać?

Przygotowanie do wizyty u lekarza to klucz do efektywnej konsultacji. Im więcej informacji dostarczysz, tym lepiej lekarz będzie mógł Ci pomóc. Oto kilka praktycznych wskazówek:

• Zbierz wyniki badań: Przynieś ze sobą wszystkie aktualne i wcześniejsze wyniki lipidogramu, a także innych badań krwi (np. glukoza, hormony tarczycy, próby wątrobowe).
• Spisz swoją dietę: Spróbuj przez kilka dni zapisywać wszystko, co jesz i pijesz. To pomoże lekarzowi ocenić Twoje nawyki żywieniowe.
• Zanotuj aktywność fizyczną: Opisz, ile i jak często się ruszasz.
• Lista leków i suplementów: Przygotuj listę wszystkich przyjmowanych leków (na receptę i bez recepty) oraz suplementów diety.
• Historia rodzinna: Poinformuj o chorobach serca, cukrzycy, wysokich trójglicerydach czy ostrym zapaleniu trzustki w rodzinie.

Podczas wizyty warto zapytać:

• Jakie są moje konkretne cele terapeutyczne (jaki poziom trójglicerydów powinienem osiągnąć)?
• Czy moje leki mogą wpływać na poziom trójglicerydów?
• Czy potrzebuję konsultacji z dietetykiem lub innym specjalistą?
• Jakie są opcje leczenia farmakologicznego, jeśli zmiany stylu życia nie wystarczą?
• Jak często powinienem kontrolować wyniki badań?

Fibraty, statyny, kwasy omega-3 na receptę: Kiedy leki stają się niezbędne?

Lekarz może zlecić leczenie farmakologiczne, jeśli zmiany stylu życia przez kilka miesięcy nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, lub gdy poziom trójglicerydów jest bardzo wysoki i stwarza natychmiastowe zagrożenie (np. ryzyko ostrego zapalenia trzustki). Najczęściej stosowane grupy leków to:

• Fibraty: Są to leki pierwszego wyboru w leczeniu wysokich trójglicerydów. Działają poprzez zmniejszanie produkcji trójglicerydów w wątrobie i zwiększanie ich usuwania z krwi.
• Statyny: Choć są znane głównie z obniżania cholesterolu LDL, w wyższych dawkach mogą również skutecznie obniżać trójglicerydy.
• Wysokie dawki kwasów omega-3 na receptę: Specjalne preparaty kwasów tłuszczowych omega-3, dostępne na receptę, zawierają znacznie wyższe stężenia EPA i DHA niż suplementy dostępne bez recepty i są stosowane w leczeniu ciężkiej hipertriglicerydemii.

Pamiętaj, że decyzję o włączeniu leczenia farmakologicznego zawsze podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę Twój ogólny stan zdrowia, inne choroby i ryzyko powikłań.

Przeczytaj również: Leczenie przeziębienia w ciąży: Co wolno, a czego unikać?

Monitorowanie wyników: Jak często powinieneś kontrolować swój lipidogram?

Regularne monitorowanie lipidogramu jest niezwykle ważne, aby ocenić skuteczność wprowadzonych zmian w stylu życia lub leczenia farmakologicznego. Zazwyczaj, po wprowadzeniu znaczących zmian w diecie i aktywności fizycznej, lekarz zaleci kontrolne badanie po 3-6 miesiącach. Jeśli wyniki się poprawią i ustabilizują, kolejne badania mogą być wykonywane raz w roku lub zgodnie z indywidualnymi zaleceniami lekarza. W przypadku wdrożenia leczenia farmakologicznego, kontrole mogą być częstsze, aby monitorować efektywność leków i ewentualne działania niepożądane. Bądź aktywnym uczestnikiem swojego leczenia i nie wahaj się pytać lekarza o częstotliwość badań.